Vitamin C: vai trò, nhu cầu mỗi ngày và cách ăn đủ

Vitamin C là cái tên quen thuộc đến mức nhiều người nghĩ “cứ uống thật nhiều là tốt”. Thực tế, cơ thể chỉ cần một lượng vừa đủ mỗi ngày, và phần lớn chúng ta hoàn toàn có thể nạp đủ từ rau quả trong bữa ăn. Hiểu đúng vai trò, nhu cầu và cách chế biến sẽ giúp gia đình bổ sung vitamin C hợp lý, vừa tiết kiệm vừa an toàn.

Vitamin C có vai trò gì với cơ thể?

Theo Văn phòng Thực phẩm bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), vitamin C (axit ascorbic) là một vitamin tan trong nước và là chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước tác hại của các gốc tự do. Ngoài ra, vitamin C còn:

  • Cần thiết để cơ thể tạo collagen – loại protein giúp vết thương mau lành, góp phần duy trì da, mạch máu, sụn khớp.
  • Giúp tăng hấp thu sắt từ thực phẩm nguồn gốc thực vật (rau xanh, đậu đỗ). Đây là điểm đặc biệt quan trọng với người dễ thiếu máu thiếu sắt như phụ nữ, người ăn chay.
  • Góp phần duy trì chức năng miễn dịch bình thường.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec lưu ý rằng các bằng chứng về việc vitamin C giúp phòng ung thư, bệnh tim mạch, đục thủy tinh thể hay cảm lạnh vẫn còn mâu thuẫn, chưa đủ để kết luận. Vì vậy, nên xem vitamin C là một phần của chế độ ăn cân bằng, không phải “thần dược”.

Mỗi ngày cần bao nhiêu vitamin C?

Theo NIH, lượng vitamin C khuyến nghị mỗi ngày cho người trưởng thành như sau:

Đối tượng Lượng khuyến nghị/ngày
Nam giới trưởng thành 90 mg
Nữ giới trưởng thành 75 mg
Phụ nữ mang thai 85 mg
Phụ nữ cho con bú 120 mg
Người hút thuốc lá Cộng thêm 35 mg so với mức trên

Vinmec cũng tổng hợp nhu cầu theo lứa tuổi cho trẻ em, ví dụ trẻ 1–3 tuổi khoảng 15 mg/ngày, 4–8 tuổi khoảng 25 mg/ngày, 9–13 tuổi khoảng 45 mg/ngày. Có thể thấy, lượng cần thiết không quá lớn và dễ đạt được qua ăn uống.

Thực phẩm nào giàu vitamin C?

NIH cho biết rau quả là nguồn vitamin C tốt nhất, trong đó nổi bật là các loại quả họ cam quýt, ớt chuông đỏ và xanh, kiwi; ngoài ra còn có bông cải xanh, dâu tây, dưa lưới, khoai tây nướng, cà chua. Theo số liệu Vinmec tổng hợp, một số thực phẩm cung cấp khoảng:

  • Nửa chén ớt chuông đỏ: khoảng 95 mg;
  • Một quả cam: khoảng 70 mg;
  • Một quả kiwi: khoảng 64 mg;
  • Nửa chén dâu tây: khoảng 49 mg;
  • Nửa chén bông cải xanh: khoảng 39 mg.

Như vậy, chỉ cần một quả cam và một đĩa rau xanh trong ngày là người trưởng thành đã gần đạt hoặc đạt nhu cầu. Mẹo nhỏ cho người cần bổ sung sắt: ăn kèm rau quả giàu vitamin C trong bữa có rau xanh, đậu đỗ để cơ thể hấp thu sắt tốt hơn.

Chế biến thế nào để không mất vitamin C?

Vitamin C khá “mỏng manh”. NIH cho biết bảo quản lâu và nấu nướng sẽ làm giảm lượng vitamin C trong thực phẩm; hấp hoặc dùng lò vi sóng có thể giúp hạn chế hao hụt. Vinmec cũng lưu ý đun ở nhiệt độ cao hoặc để lâu làm mất nhiều vitamin C. Một số gợi ý:

  • Ăn sống các loại quả như cam, bưởi, ổi, kiwi khi có thể.
  • Rửa rau trước rồi mới cắt; nấu ngay sau khi cắt, không ngâm lâu.
  • Ưu tiên hấp, xào nhanh thay vì luộc kỹ hoặc hầm lâu.
  • Mua lượng vừa đủ dùng, tránh trữ rau quả quá lâu trong tủ lạnh.

Thiếu và thừa vitamin C: dấu hiệu cần biết

Khi thiếu vitamin C

Theo NIH, bệnh scorbut (thiếu vitamin C nặng) có thể xuất hiện sau nhiều tuần ăn uống chỉ cung cấp khoảng 10 mg/ngày hoặc ít hơn. Dấu hiệu gồm mệt mỏi, viêm và chảy máu chân răng, các chấm đỏ tím nhỏ dưới da, đau khớp, vết thương lâu lành, thiếu máu. Vinmec cho biết những người có nguy cơ thiếu cao hơn gồm người hút thuốc (cả hút thụ động), người ăn uống thiếu cân bằng hoặc kiêng khem quá mức, người mắc bệnh mạn tính hoặc kém hấp thu.

Khi dùng quá nhiều

NIH đặt ngưỡng tối đa cho người trưởng thành là 2.000 mg/ngày từ tất cả các nguồn (thức ăn, đồ uống, viên bổ sung). Dùng quá nhiều có thể gây tiêu chảy, buồn nôn, đau quặn bụng. Người mắc bệnh ứ sắt (hemochromatosis) có thể bị tích tụ sắt nặng thêm khi dùng liều cao. Vinmec còn lưu ý thừa vitamin C làm tăng đào thải oxalat, có thể tăng nguy cơ sỏi thận.

Đặc biệt, NIH khuyên người đang hóa trị, xạ trị hoặc đang dùng thuốc điều trị bệnh lý nên hỏi bác sĩ trước khi dùng vitamin C liều cao vì có thể xảy ra tương tác.

Khi nào cần hỏi ý kiến bác sĩ?

Hãy đi khám nếu Anh/Chị hoặc người thân hay chảy máu chân răng, dễ bầm tím, mệt mỏi kéo dài, vết thương lâu lành, hoặc nghi ngờ thiếu máu. Phụ nữ mang thai, cho con bú, người có bệnh thận, bệnh lý về máu hay đang điều trị bệnh mạn tính nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng thêm bất kỳ viên bổ sung nào.

Lời kết

Vitamin C quan trọng nhưng không cần “càng nhiều càng tốt”. Một chế độ ăn đủ rau xanh, trái cây tươi, chế biến đúng cách là cách đơn giản và an toàn nhất để cả gia đình nhận đủ vitamin C mỗi ngày, đồng thời hỗ trợ hấp thu sắt và chống oxy hóa tự nhiên.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) – Văn phòng Thực phẩm bổ sung – Vitamin C – Fact Sheet for Consumers
  2. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Nhu cầu vitamin C ở người trưởng thành theo khuyến nghị của Viện dinh dưỡng