Chảy máu cam ở người lớn: sơ cứu đúng và khi nào đi khám

Những ngày hanh khô cuối thu, đầu đông, nhiều người bỗng thấy máu chảy ra từ mũi khi vừa xì mũi hay lúc mới ngủ dậy. Chảy máu cam (chảy máu mũi) thường trông đáng sợ nhưng phần lớn không nguy hiểm và có thể tự cầm máu tại nhà nếu xử trí đúng. Ngược lại, một số thói quen dân gian như ngửa cổ ra sau, nhét giấy vào mũi lại có thể khiến tình trạng tệ hơn. Bài viết giúp bạn hiểu nguyên nhân, cách sơ cứu đúng và những dấu hiệu cần đi khám.

Vì sao bị chảy máu cam?

Niêm mạc mũi có nhiều mạch máu nhỏ nằm sát bề mặt nên rất dễ tổn thương. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), các nguyên nhân thường gặp nhất là ngoáy mũi, xì mũi quá mạnh và không khí khô làm khô niêm mạc mũi. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec bổ sung thêm các nhóm nguyên nhân:

  • Môi trường: không khí khô, quá nóng hoặc quá lạnh khiến niêm mạc mũi nứt nẻ.
  • Bệnh lý vùng mũi: cảm lạnh, nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm mũi dị ứng, lệch vách ngăn mũi.
  • Kích ứng và chấn thương: khói thuốc lá, hóa chất, va đập vào mũi.
  • Bệnh toàn thân và thuốc: tăng huyết áp, rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu, suy thận; dùng thuốc chống đông máu hoặc thuốc xịt mũi chứa corticoid.
  • Lạm dụng rượu.

Theo NHS, trẻ em, người lớn trên 45 tuổi, phụ nữ mang thai và người tăng huyết áp là những nhóm dễ bị chảy máu cam hơn. Ở người lớn, chảy máu từ phần sâu trong mũi có thể liên quan đến chấn thương, bệnh lý mạch máu hoặc rối loạn đông máu.

Sơ cứu chảy máu cam đúng cách

Theo hướng dẫn của NHS và Vinmec, khi bị chảy máu cam, bạn hãy làm theo các bước sau:

  1. Giữ bình tĩnh. Vinmec lưu ý lo lắng có thể khiến máu chảy nhiều hơn.
  2. Ngồi thẳng, cúi người và nghiêng đầu ra trước, há miệng để thở. Tư thế này giúp máu chảy ra ngoài thay vì xuống họng.
  3. Dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt phần mềm của mũi (ngay trên cánh mũi). NHS khuyên giữ liên tục trong 10–15 phút, thở bằng miệng, không thả tay ra kiểm tra giữa chừng.
  4. Có thể chườm lạnh sống mũi bằng túi đá bọc khăn. NHS cho biết bằng chứng về hiệu quả của cách này còn hạn chế, nên đây chỉ là biện pháp hỗ trợ.

Những sai lầm thường gặp cần tránh

Theo Vinmec, khi chảy máu cam không nên:

  • Ngửa đầu ra sau: máu sẽ chảy xuống họng, gây sặc hoặc nuốt phải máu.
  • Nuốt máu: có thể gây kích ứng dạ dày, đau bụng, buồn nôn và nôn.
  • Nhét khăn giấy, bông vào mũi một cách tùy tiện.
  • Tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Chăm sóc sau khi đã cầm máu

Mạch máu vừa cầm có thể dễ chảy lại. Theo NHS, trong 24 giờ sau khi chảy máu cam, bạn nên tránh:

  • Xì mũi, ngoáy mũi hoặc cạy vảy trong mũi.
  • Uống đồ uống nóng hoặc rượu bia.
  • Nâng vật nặng, tập luyện gắng sức.
  • Nằm thẳng (nên kê gối cao).

Vinmec cho biết vùng niêm mạc mũi có thể cần khoảng 2 tuần để hồi phục hoàn toàn, vì vậy nên tránh gắng sức trong thời gian này.

Phòng ngừa chảy máu cam trong mùa hanh khô

Một số thói quen đơn giản theo gợi ý của Vinmec:

  • Giữ ẩm niêm mạc mũi: dùng nước muối sinh lý xịt mũi; có thể bôi một lớp mỏng sáp dầu khoáng dưỡng ẩm vào bên trong lỗ mũi bằng tăm bông, nhất là trước khi ngủ.
  • Tăng độ ẩm trong phòng bằng máy tạo ẩm, đặc biệt vào mùa đông hoặc khi dùng điều hòa sưởi.
  • Không ngoáy mũi, không xì mũi quá mạnh; cắt ngắn móng tay cho trẻ.
  • Tránh khói thuốc lá và các chất gây kích ứng.
  • Không lạm dụng thuốc cảm, thuốc dị ứng dạng xịt hoặc uống khi không có hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.
  • Bảo vệ vùng mặt: thắt dây an toàn khi đi ô tô, đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, chơi thể thao.

Người bị tăng huyết áp nên đo và kiểm soát huyết áp đều đặn theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?

Đến cơ sở cấp cứu ngay nếu

Theo NHS, cần đi cấp cứu khi chảy máu cam:

  • Kéo dài hơn 10–15 phút dù đã bóp mũi đúng cách.
  • Chảy rất nhiều máu, hoặc nuốt nhiều máu gây nôn.
  • Xảy ra sau chấn thương vùng đầu.
  • Khiến bạn thấy yếu, chóng mặt hoặc khó thở.

Không tự lái xe; hãy nhờ người đưa đi và mang theo các thuốc đang dùng.

Nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu

  • Chảy máu cam thường xuyên, tái đi tái lại (NHS).
  • Có dấu hiệu thiếu máu như hồi hộp, khó thở, da xanh xao bất thường (NHS).
  • Đang dùng thuốc chống đông máu hoặc có bệnh rối loạn đông máu (NHS).
  • Trẻ dưới 2 tuổi bị chảy máu cam (NHS).
  • Chảy máu kèm nghẹt mũi kéo dài, chảy dịch mũi có mùi hôi; người lớn tuổi, nhất là người hút thuốc lá, bị chảy máu cam cần được kiểm tra để loại trừ khối u vùng mũi xoang (Vinmec).

Lời kết

Chảy máu cam phần lớn lành tính và có thể tự xử trí: ngồi thẳng, cúi đầu ra trước, bóp mũi đủ 10–15 phút. Giữ ẩm cho mũi trong mùa hanh khô giúp hạn chế tái phát. Nếu chảy máu nhiều, kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên, đừng chủ quan – hãy đi khám để tìm nguyên nhân.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Cách dự phòng và xử trí để ngưng chảy máu cam
  2. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – Nosebleed