Nhiệt miệng hay tái phát: nguyên nhân và cách chăm sóc

Một vết loét nhỏ xíu ở má trong hay đầu lưỡi thôi cũng đủ khiến bữa cơm thành cực hình: ăn đồ mặn thì xót, uống nước cam thì buốt, nói chuyện cũng ngại. Nhiều người cứ vài tuần lại “bị nhiệt” một lần và thường đổ cho ăn đồ nóng. Thực tế, nguyên nhân của nhiệt miệng đa dạng hơn thế, và có những trường hợp vết loét là tín hiệu cơ thể đang cần được kiểm tra kỹ hơn.

Nhiệt miệng là gì?

Nhiệt miệng (còn gọi là loét áp-tơ) là những vết loét nông, gây đau ở niêm mạc miệng. Theo Bệnh viện Vinmec, vết loét thường nhỏ khoảng 1–2 mm, xuất hiện ở lợi, lưỡi, mặt trong má hoặc môi; ban đầu là đốm trắng hơi gồ lên rồi vỡ ra thành vết loét. Mayo Clinic mô tả vết loét thường có đáy trắng hoặc vàng, viền đỏ.

Điều đáng yên tâm là nhiệt miệng không lây. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), cần phân biệt nhiệt miệng với mụn rộp môi (herpes môi): mụn rộp thường mọc ở môi hoặc quanh miệng và khởi đầu bằng cảm giác ngứa, rát hoặc châm chích. Mayo Clinic cũng khẳng định nhiệt miệng không do virus herpes gây ra.

Theo Mayo Clinic, phần lớn là thể nhẹ, tự lành trong khoảng 1–2 tuần và thường không để lại sẹo. Một số ít là thể nặng, vết loét to và sâu hơn, rất đau, có thể mất đến 6 tuần mới lành và có thể để lại sẹo.

Vì sao nhiệt miệng hay tái phát?

Theo Vinmec và Mayo Clinic, nguyên nhân chính xác của nhiệt miệng hiện chưa được xác định rõ. Tuy vậy, có nhiều yếu tố được ghi nhận dễ làm vết loét xuất hiện hoặc quay lại:

  • Tổn thương trong miệng: cắn vào má, đánh răng quá mạnh, răng hoặc răng giả sắc cạnh, mắc cài niềng răng, ăn đồ cứng hoặc uống đồ quá nóng.
  • Kem đánh răng, nước súc miệng chứa natri lauryl sulfat (SLS): được cả NHS, Mayo Clinic và Vinmec nhắc đến như một yếu tố kích ứng.
  • Căng thẳng, mệt mỏi, lo âu.
  • Thay đổi nội tiết: như trong kỳ kinh nguyệt hay khi mang thai.
  • Thiếu vi chất: Mayo Clinic ghi nhận nhiệt miệng có liên quan đến thiếu vitamin B12, kẽm, folate hoặc sắt. NHS cũng nhắc đến thiếu sắt, kẽm, axit folic, vitamin nhóm B và vitamin D. Vinmec nêu thêm thiếu vitamin B6, B12, A, C và kẽm có thể làm giảm sức đề kháng.
  • Một số thực phẩm hoặc thuốc: dị ứng, không dung nạp thực phẩm; một số thuốc giảm đau chống viêm.
  • Bệnh lý khác: theo Mayo Clinic, loét miệng tái phát có liên quan đến một số bệnh như bệnh celiac, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, bệnh Behçet hoặc suy giảm miễn dịch.

Chính vì có thể liên quan đến tình trạng thiếu vi chất hay bệnh lý tiêu hóa, miễn dịch, những ai bị nhiệt miệng tái phát liên tục không nên chỉ tự xử lý mãi mà nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Chăm sóc nhiệt miệng tại nhà

Hiện chưa có cách làm vết loét lành ngay lập tức. Theo NHS, mục tiêu của việc tự chăm sóc là giảm đau, giúp vết loét mau lành và hạn chế tái phát. Bạn có thể áp dụng:

  • Dùng bàn chải lông mềm, chải răng nhẹ nhàng ít nhất 2 lần mỗi ngày.
  • Chọn kem đánh răng, nước súc miệng không chứa SLS.
  • Ăn đồ mềm, nguội; uống đồ mát bằng ống hút để tránh chạm vào vết loét.
  • Tránh tạm thời đồ cay, mặn, chua (như nước cam, chanh), đồ cứng giòn và đồ uống quá nóng.
  • Súc miệng nước muối ấm: NHS hướng dẫn hòa nửa thìa cà phê muối vào một cốc nước ấm, súc rồi nhổ ra, không nuốt.
  • Ăn uống cân bằng, nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc; đảm bảo đủ thực phẩm giàu sắt và vitamin nhóm B như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu và rau lá xanh.
  • Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng bằng thiền, yoga hoặc đi bộ nhẹ.
  • Khám răng định kỳ, nhờ nha sĩ xử lý răng hoặc hàm giả sắc cạnh.

Nếu cần dùng thuốc bôi, nước súc miệng hay thuốc giảm đau, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để được tư vấn loại phù hợp, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người đang dùng thuốc khác.

Khi nào cần đi khám?

Theo NHS và Mayo Clinic, bạn nên gặp bác sĩ hoặc nha sĩ khi:

  • Vết loét kéo dài trên 2–3 tuần không lành (Vinmec khuyên đi khám khi nhiệt miệng kéo dài quá 14 ngày).
  • Vết loét to bất thường, khác với những lần trước hoặc nằm sâu gần họng.
  • Loét tái phát liên tục, lan ra môi.
  • Đau nhiều không kiểm soát được, khó ăn uống.
  • Vết loét chảy máu, đỏ và đau hơn (dấu hiệu có thể nhiễm trùng), hoặc kèm sốt cao.
  • Có loét ở các vị trí khác trên cơ thể, hoặc kèm đau, sưng khớp.

NHS lưu ý một vết loét lâu lành đôi khi có thể là dấu hiệu của ung thư miệng, vì vậy đừng chủ quan khi vết loét không tự khỏi. Khi đi khám, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra tình trạng thiếu sắt, vitamin B12, folate nếu nghi ngờ.

Lời kết

Nhiệt miệng thường lành tính và tự khỏi, nhưng nếu cứ tái đi tái lại thì đó là lúc nên lắng nghe cơ thể. Chăm sóc răng miệng nhẹ nhàng, ăn uống đủ chất, giảm căng thẳng và đi khám khi vết loét bất thường sẽ giúp bạn bớt khổ sở với những “vết nhiệt” khó chịu này.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. NHS (Anh) – Mouth ulcers
  2. Mayo Clinic – Canker sore – Symptoms and causes
  3. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Vì sao nhiệt miệng hay tái phát?