Tê bì chân tay: nguyên nhân thường gặp và khi nào cần khám

Ngồi xổm lâu đứng dậy thấy chân “kiến bò”, ngủ dậy bàn tay tê rần – hầu như ai cũng từng gặp cảm giác tê bì chân tay. Phần lớn trường hợp chỉ thoáng qua và tự hết. Nhưng nếu tê bì xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc ngày càng nặng, đó có thể là tín hiệu cơ thể đang có vấn đề về thần kinh, mạch máu hay chuyển hóa cần được kiểm tra.

Tê bì chân tay là gì?

Theo Bệnh viện Vinmec, tê bì là tình trạng rối loạn cảm giác một phần hoặc toàn bộ ở một vùng cơ thể, thường liên quan đến rối loạn chức năng của dây thần kinh ngoại vi. Người bị tê có thể thấy châm chích, ngứa ran như kim châm, nóng rát hoặc giảm cảm giác. Vị trí tê và hướng lan thường gợi ý nguyên nhân: tê ở một ngón, cả bàn tay, bàn chân, hoặc lan theo đường đi của một dây thần kinh.

Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), dạng tê thoáng qua thường xảy ra khi nguồn máu nuôi dây thần kinh bị gián đoạn tạm thời, ví dụ khi ngồi hoặc nằm đè lên tay chân. Cảm giác này thường hết khi bạn thay đổi tư thế và máu lưu thông trở lại.

Những nguyên nhân thường gặp

Nguyên nhân lành tính, tạm thời

  • Ngồi, nằm sai tư thế, đè lên tay chân trong thời gian dài.
  • Giữ nguyên một tư thế quá lâu khi làm việc máy tính, xem điện thoại, xem tivi.
  • Đi giày quá chật, cao gót bó ngón chân.

Nguyên nhân do bệnh lý

Khi tê bì kéo dài hoặc tái đi tái lại, Vinmec và NHS liệt kê nhiều nguyên nhân cần lưu ý:

  • Đái tháo đường: đường huyết cao kéo dài gây tổn thương thần kinh ngoại biên, thường bắt đầu ở bàn chân, bàn tay.
  • Thiếu vi chất: thiếu vitamin B12 có thể gây tê, ngứa ran; chế độ ăn nghèo nàn cũng là một yếu tố được NHS nhắc tới.
  • Chèn ép thần kinh ở cột sống: thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm, hẹp ống sống, đau thần kinh tọa.
  • Hội chứng ống cổ tay: dây thần kinh giữa bị chèn ép, gây tê ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út – hay gặp ở người làm việc nhiều với tay.
  • Hội chứng Raynaud: mạch máu đầu ngón co thắt khi gặp lạnh hoặc căng thẳng, làm ngón tay chân tê, lạnh, nhợt màu – đáng lưu ý khi trời chuyển lạnh.
  • Bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch: máu lưu thông kém đến tay chân.
  • Suy giáp và một số bệnh tự miễn, đa xơ cứng.
  • Rượu bia, độc chất, một số thuốc (trong đó có thuốc điều trị ung thư) có thể gây tổn thương thần kinh.
  • Đột quỵ: tê đột ngột, đặc biệt ở một bên cơ thể, có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi cấp cứu ngay

Theo Vinmec, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay nếu tê bì xuất hiện đột ngột kèm một trong các dấu hiệu:

  • Yếu hoặc liệt tay chân, đặc biệt ở một bên cơ thể.
  • Méo miệng, nói khó, nói ngọng.
  • Mất thăng bằng, khó thở.
  • Tê vùng “yên ngựa” (mông, đáy chậu, mặt trong đùi) hoặc rối loạn đại tiểu tiện.

Đây có thể là biểu hiện của đột quỵ hoặc chèn ép tủy sống – mỗi phút chậm trễ đều ảnh hưởng đến khả năng hồi phục.

Chăm sóc và phòng ngừa tê bì tại nhà

Với tê bì nhẹ, thoáng qua, bạn có thể áp dụng các thói quen sau:

  1. Thay đổi tư thế thường xuyên: cứ mỗi khoảng thời gian làm việc nên đứng dậy, đi lại, vươn vai, xoay cổ tay cổ chân.
  2. Vận động đều đặn: Vinmec gợi ý các bài tập tay chân đơn giản khoảng 15 phút mỗi sáng, kết hợp các bài tập tim mạch như đi bộ nhanh khoảng 30 phút/ngày, 5 ngày mỗi tuần.
  3. Chườm ấm, xoa bóp nhẹ vùng bị tê để cải thiện lưu thông máu; người có giảm cảm giác cần thử nhiệt độ nước trước để tránh bỏng.
  4. Ăn uống cân đối: nhiều rau xanh, trái cây; đủ thực phẩm giàu vitamin nhóm B và magie như trứng, thịt, cá, sữa, các loại đậu, hạt, rau lá xanh đậm.
  5. Hạn chế rượu bia, cà phê, bỏ thuốc lá vì chúng ảnh hưởng đến mạch máu và thần kinh. Uống đủ nước mỗi ngày.
  6. Giữ ấm tay chân khi trời lạnh, nhất là người có hiện tượng ngón tay chuyển trắng, tím khi gặp lạnh.
  7. Chăm sóc bàn chân: đi giày vừa vặn; người đái tháo đường hoặc tuần hoàn kém nên kiểm tra bàn chân hằng ngày để phát hiện sớm vết loét, nhiễm trùng.

Lưu ý quan trọng: theo Vinmec, không nên tự bổ sung vitamin nhóm B liều cao khi chưa xác định được nguyên nhân gây tê. Tê bì chỉ là triệu chứng – điều trị đúng cần tìm ra bệnh gốc.

Khi nào cần đi khám?

NHS khuyên bạn nên đi khám nếu tê bì xảy ra thường xuyên, kéo dài lâu hoặc liên tục quay trở lại. Bạn cũng nên gặp bác sĩ khi:

  • Tê bì kéo dài nhiều tuần, ngày càng lan rộng hoặc nặng dần.
  • Tê kèm đau nhức, yếu cơ, khó cầm nắm đồ vật, đi lại loạng choạng.
  • Bạn có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh thận, hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày.

Khi đi khám, hãy mô tả rõ vị trí tê, thời điểm bắt đầu, hoàn cảnh xuất hiện, các triệu chứng kèm theo và những thuốc đang dùng. Bác sĩ có thể khám cảm giác, phản xạ, sức cơ và chỉ định xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh khi cần.

Tê bì chân tay rất phổ biến và đa số không đáng ngại. Tuy nhiên, khi triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện đột ngột kèm dấu hiệu bất thường, đừng chủ quan. Phát hiện sớm nguyên nhân giúp việc điều trị hiệu quả hơn và phòng được những biến chứng như teo cơ, yếu liệt.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo:

  1. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Bị tê bì chân tay là bệnh gì?
  2. NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh) – Pins and needles