Cuối năm trời hanh khô, sáng sớm se lạnh, nhiều người thấy mũi “tắc” mãi không thông: phải thở bằng miệng, tối nằm xuống nghẹt nặng hơn, sáng dậy họng khô rát. Tưởng chỉ là cảm lạnh, nhưng vài tuần vẫn chưa đỡ. Bài viết này giúp bạn hiểu vì sao nghẹt mũi kéo dài, cách tự chăm sóc và khi nào cần đi khám.
Nghẹt mũi kéo dài là gì?
Nghẹt mũi là cảm giác khó thở qua mũi, đầy tức ở mũi hoặc vùng mặt. Theo Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, tình trạng này xảy ra khi đường thở trong mũi bị cản trở bởi dịch nhầy, niêm mạc sưng viêm hoặc bất thường về cấu trúc mũi. Mayo Clinic cho biết nguyên nhân thường gặp nhất là viêm mũi, tức là tình trạng niêm mạc bên trong mũi bị kích ứng và sưng lên.
Nghẹt mũi do cảm lạnh, cúm thường giảm trong khoảng một tuần (theo MedlinePlus). Nếu kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, bạn nên tìm hiểu kỹ nguyên nhân.
Những nguyên nhân thường gặp
Cảm lạnh và nhiễm virus đường hô hấp
Đây là nguyên nhân phổ biến gây nghẹt mũi cấp tính; triệu chứng thường tự giảm dần.
Viêm mũi dị ứng
Bụi nhà, lông thú, phấn hoa, nấm mốc… khiến niêm mạc mũi phản ứng quá mức, gây nghẹt mũi, hắt hơi, ngứa mũi. Tiếp xúc thường xuyên với tác nhân dị ứng làm nghẹt mũi tái đi tái lại.
Viêm mũi không dị ứng
Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), viêm mũi không dị ứng có thể được kích hoạt bởi thay đổi thời tiết như nhiệt độ, độ ẩm; khói thuốc, nước hoa, mùi sơn; rượu bia, đồ ăn cay; thay đổi nội tiết; suy giáp hoặc một số loại thuốc. Mayo Clinic cũng liệt kê không khí khô hoặc lạnh là một nguyên nhân gây nghẹt mũi. Vì vậy nhiều người thấy mũi khó chịu hơn vào mùa hanh khô hoặc khi ngồi phòng điều hòa lâu.
Viêm xoang
Khi các xoang cạnh mũi bị viêm, dịch nhầy ứ đọng làm mũi tắc, có thể kèm đau nhức vùng mặt, dịch mũi đặc vàng hoặc xanh. Theo Tâm Anh, trong viêm mũi xoang mạn tính, nghẹt mũi có thể kéo dài hàng tháng.
Polyp mũi
NHS mô tả polyp mũi là những khối mềm, không đau mọc bên trong mũi, gây nghẹt hoặc chảy mũi, giảm khả năng ngửi và nếm, ngáy khi ngủ. Khác với cảm lạnh, polyp mũi không tự hết nếu không được điều trị. Người có bệnh hen hoặc nhạy cảm với aspirin có nguy cơ cao hơn.
Lệch vách ngăn và quá phát cuốn mũi
Vách ngăn mũi bị lệch, vẹo hoặc cuốn mũi to ra có thể làm hẹp đường thở, thường gây nghẹt một bên rõ hơn bên kia. Theo ThS.BS Nguyễn Vĩnh Toàn (Vinmec Times City), viêm mũi mạn tính lâu ngày có thể dẫn đến cuốn mũi quá phát, gây cản trở hô hấp qua mũi.
Lạm dụng thuốc xịt thông mũi
Thuốc xịt thông mũi dùng ngắn ngày giúp dễ thở, nhưng dùng quá lâu lại khiến mũi nghẹt hơn. MedlinePlus cảnh báo các loại thuốc xịt, nhỏ mũi tự dùng không theo đơn nếu kéo dài quá 3 ngày có thể làm tình trạng nghẹt nặng thêm; NHS cũng khuyên không dùng các loại thuốc xịt mũi không kê đơn quá 1 tuần. Tâm Anh gọi đây là viêm mũi do thuốc: người bệnh cảm thấy nghẹt mũi thường xuyên dù đường thở có thể vẫn thông. Bác sĩ Vinmec cũng ghi nhận khi nghẹt mũi đã kéo dài, thuốc co mạch cải thiện rất ít và cảm giác tắc quay lại nhanh.
Mayo Clinic còn kể đến trào ngược dạ dày thực quản, khói thuốc lá, thay đổi nội tiết, rối loạn tuyến giáp hay tác dụng phụ của một số thuốc (như thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm). Nếu nghẹt mũi xuất hiện sau khi dùng thuốc mới, hãy hỏi bác sĩ, đừng tự ý ngừng thuốc.
Chăm sóc tại nhà để dễ thở hơn
Với nghẹt mũi nhẹ, bạn có thể áp dụng:
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý: Theo Tâm Anh, có thể rửa mũi 1–2 lần mỗi ngày để làm sạch dịch nhầy và bụi bẩn. Nếu tự pha, NHS lưu ý dùng nước đun sôi để nguội và pha mới mỗi lần.
- Giữ ẩm không khí: MedlinePlus khuyên dùng máy tạo độ ẩm, nhất là khi dùng điều hòa thường xuyên (theo Tâm Anh). Nhớ vệ sinh máy định kỳ.
- Uống đủ nước: Giúp dịch nhầy loãng, dễ thoát ra. Tâm Anh khuyến nghị khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày.
- Kê cao gối khi ngủ: Theo MedlinePlus, nghẹt mũi thường nặng hơn khi nằm, giữ đầu cao giúp dễ thở hơn.
- Hơi ấm nhẹ nhàng: Ngồi trong phòng tắm có hơi nước ấm hoặc chườm khăn ấm lên mặt; tránh hơi quá nóng.
- Tránh tác nhân kích thích: Khói thuốc, mùi hóa chất, nước hoa; đeo khẩu trang khi trời lạnh, nhiều bụi.
- Thận trọng với thuốc xịt thông mũi: Chỉ dùng ngắn ngày theo hướng dẫn của dược sĩ, bác sĩ, tránh vòng luẩn quẩn “càng xịt càng nghẹt”.
Khi nào cần đi khám?
Theo Mayo Clinic, người lớn nên đi khám khi:
- Triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày.
- Sốt cao.
- Dịch mũi vàng hoặc xanh kèm đau vùng xoang hoặc sốt.
- Dịch mũi lẫn máu, hoặc chảy mũi liên tục sau chấn thương đầu.
- Đau vùng mặt.
MedlinePlus bổ sung một số dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ: sưng vùng trán, quanh mắt, bên mũi hoặc má; nhìn mờ; dịch mũi có mùi hôi hoặc chỉ chảy ở một bên; triệu chứng kéo dài hơn 3 tuần. NHS khuyên đi khám nếu nghẹt mũi ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt hằng ngày, làm cơn hen nặng hơn hoặc khi bạn thấy khả năng ngửi thay đổi.
Đặc biệt, Tâm Anh lưu ý nghẹt mũi một bên kéo dài có thể liên quan đến viêm xoang, lệch vách ngăn, và hiếm hơn là khối u vùng mũi xoang. Chảy dịch mũi kéo dài sau chấn thương đầu có thể là dấu hiệu rò dịch não tủy, cần đến cơ sở y tế ngay. Người có bệnh nền như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nên đi khám sớm.
Bác sĩ Vinmec khuyên nên đi khám để đánh giá mức độ quá phát cuốn mũi, có polyp hay lệch vách ngăn hay không, từ đó chọn hướng xử trí phù hợp như dùng thuốc theo chỉ định hoặc can thiệp khi cần.
Lời kết
Nghẹt mũi kéo dài hiếm khi nguy hiểm nhưng dễ khiến bạn mất ngủ, mệt mỏi trong mùa hanh khô. Hãy rửa mũi bằng nước muối sinh lý, giữ ẩm không khí, uống đủ nước, kê cao gối và không tự ý dùng thuốc xịt thông mũi kéo dài. Nếu sau khoảng 10 ngày không đỡ hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy gặp bác sĩ Tai Mũi Họng.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- Mayo Clinic – Nasal congestion – Causes
- Mayo Clinic – Nasal congestion – When to see a doctor
- MedlinePlus (NIH) – Stuffy or runny nose – adult
- NHS – Non-allergic rhinitis
- NHS – Nasal polyps
- Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Nghẹt mũi: Nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và phòng ngừa
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Nghẹt mũi kéo dài nên làm gì?
