Sau một đợt cảm, nhiều người vẫn nghẹt mũi, nặng mặt, đau đầu dai dẳng mà không rõ mình còn cảm hay đã chuyển sang viêm xoang. Hai tình trạng này khởi đầu khá giống nhau, nhưng cách theo dõi và thời điểm cần đi khám lại khác.
Viêm xoang là gì, cấp và mạn khác nhau ra sao?
Xoang là những hốc rỗng nhỏ nằm sau gò má và trán, thông với hốc mũi. Theo NHS (Cơ quan Y tế Quốc gia Anh), khi lớp niêm mạc lót trong xoang sưng lên, dịch nhầy không thoát được xuống mũi họng như bình thường, gây cảm giác bít tắc. Đó chính là viêm xoang.
Theo CDC Hoa Kỳ, phần lớn trường hợp viêm xoang do virus gây ra, một số do vi khuẩn. Bệnh thường xuất hiện sau một đợt cảm lạnh. Dựa vào thời gian kéo dài, viêm xoang được chia thành các dạng chính:
| Đặc điểm | Viêm xoang cấp | Viêm xoang mạn |
|---|---|---|
| Thời gian | Khỏi hẳn trong vòng dưới 4 tuần (theo MSD Manuals và Vinmec) | Kéo dài trên 12 tuần, tức khoảng trên 3 tháng (theo MSD Manuals, Mayo Clinic và Vinmec) |
| Nguyên nhân thường gặp | Thường do virus, hay gặp sau cảm lạnh | Chưa rõ hoàn toàn, liên quan đến tình trạng viêm kéo dài |
| Yếu tố góp phần | Dị ứng, lệch vách ngăn mũi | Dị ứng, polyp mũi, ô nhiễm và khói thuốc, cơ địa gia đình, nhiễm vi khuẩn hoặc nấm |
Theo MSD Manuals, viêm xoang mạn tính ảnh hưởng tới khoảng 9% dân số toàn cầu mỗi năm.
Theo CDC, những người dễ bị viêm xoang hơn gồm người vừa bị cảm lạnh, có dị ứng theo mùa, hút thuốc hoặc hay hít phải khói thuốc, có polyp mũi và người có hệ miễn dịch suy yếu.
Dấu hiệu viêm xoang và cách phân biệt với cảm lạnh
Theo Bệnh viện Vinmec, giai đoạn đầu của viêm xoang thường là hắt hơi, sổ mũi, rất giống một đợt cảm thông thường. Sau đó người bệnh nghẹt mũi, chảy dịch mũi trong hoặc vàng xanh; nặng hơn có thể sốt, ho, nặng mặt, đau đầu và giảm khả năng ngửi mùi.
Các dấu hiệu thường được CDC, NHS và Mayo Clinic nhắc đến gồm:
- Nghẹt mũi hoặc chảy mũi, dịch mũi đặc màu vàng hoặc xanh.
- Dịch chảy xuống thành sau họng, gây đau họng và ho.
- Đau, tức, nặng ở vùng má, quanh mắt hoặc trán; theo Mayo Clinic, cảm giác này thường tăng lên khi cúi người.
- Đau đầu, đau răng, cảm giác tức trong tai.
- Ngửi kém, hơi thở có mùi.
- Mệt mỏi, có thể sốt.
Một số gợi ý giúp bạn nghĩ nhiều hơn đến viêm xoang thay vì cảm lạnh đơn thuần:
- Thời gian: triệu chứng kéo dài quá 10 ngày mà không thuyên giảm (theo CDC).
- Diễn biến: đã đỡ rồi lại nặng lên.
- Vị trí khó chịu: đau, nặng tập trung ở vùng mặt như má, trán, quanh mắt, kèm dịch mũi đặc vàng xanh và ngửi kém.
Đây chỉ là gợi ý để theo dõi; việc xác định có viêm xoang hay không cần bác sĩ thăm khám.
Chăm sóc tại nhà khi nghẹt mũi
Theo CDC, nhiều trường hợp viêm xoang tự cải thiện mà không cần kháng sinh. Trong thời gian đó, một số biện pháp đơn giản có thể giúp bạn dễ chịu hơn:
- Nghỉ ngơi và uống đủ nước (theo NHS). MSD Manuals cũng gợi ý dùng đồ uống nóng.
- Chườm ấm lên vùng mũi và trán để giảm cảm giác căng tức (theo CDC).
- Xông hơi ấm: hít hơi nước từ một bát nước nóng hoặc khi tắm vòi sen ấm (theo CDC). Hãy cẩn thận để tránh bỏng, nhất là với trẻ nhỏ.
- Rửa mũi bằng nước muối hoặc dùng nước muối dạng xịt.
- Tránh khói thuốc và các tác nhân gây dị ứng mà bạn đã biết.
Cách rửa mũi bằng nước muối theo hướng dẫn của NHS
- Đun sôi khoảng 570 ml nước rồi để nguội.
- Hòa 1 thìa cà phê muối và 1 thìa cà phê bột baking soda (bicarbonate) vào nước.
- Rửa tay sạch.
- Đứng trước bồn rửa, đổ một ít dung dịch vào lòng bàn tay khum lại.
- Hít nhẹ dung dịch vào từng bên mũi, thở bằng miệng và để nước chảy ra bồn; cố gắng không để nước xuống họng.
- Có thể lặp lại tối đa 3 lần mỗi ngày, mỗi lần pha dung dịch mới, cho đến khi mũi dễ chịu hơn.
Về thuốc, bạn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc không kê đơn nào và làm đúng hướng dẫn trên nhãn. Với trẻ em càng cần thận trọng, không tự ý cho trẻ dùng thuốc. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ kê; theo CDC, dùng kháng sinh khi không cần thiết không giúp ích mà còn có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
Khi nào cần đi khám?
Theo CDC, bạn nên đến cơ sở y tế nếu:
- Triệu chứng nặng, ví dụ đau đầu hoặc đau vùng mặt dữ dội.
- Triệu chứng đã đỡ rồi lại nặng lên.
- Triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày mà không cải thiện.
- Sốt kéo dài quá 3–4 ngày.
- Bị viêm xoang nhiều lần trong năm qua.
NHS khuyên nên đưa trẻ nhỏ đi khám thay vì tự theo dõi tại nhà, và người có hệ miễn dịch suy yếu cần được thăm khám sớm. Theo NHS, bác sĩ có thể giới thiệu bạn đến chuyên khoa tai mũi họng nếu viêm xoang vẫn còn sau 3 tháng điều trị, tái đi tái lại hoặc chỉ có triệu chứng ở một bên mặt.
Dấu hiệu cần đi khám ngay
Biến chứng nặng của viêm xoang không thường gặp, nhưng theo Mayo Clinic, bạn cần đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Đau, sưng hoặc đỏ quanh mắt.
- Sốt cao.
- Lú lẫn.
- Nhìn đôi hoặc thay đổi thị lực.
- Cứng cổ.
Giảm nguy cơ viêm xoang
Để phòng bệnh, CDC khuyên rửa tay thường xuyên, tiêm các vắc xin được khuyến cáo như cúm và phế cầu, tránh tiếp xúc gần với người đang cảm và không hút thuốc. Vinmec lưu ý thêm người viêm xoang mạn tính nên giữ ấm vùng mũi họng khi trời lạnh.
Tóm lại, viêm xoang cấp phần nhiều tự cải thiện khi bạn nghỉ ngơi và chăm sóc mũi đúng cách. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc có dấu hiệu bất thường ở mắt, sốt cao, hãy đi khám để được bác sĩ đánh giá.
Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nguồn tham khảo:
- CDC – Sinus Infection Basics
- NHS – Sinusitis (sinus infection)
- Mayo Clinic – Acute sinusitis: Symptoms and causes
- MSD Manuals – Sinusitis
- Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec – Viêm xoang: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị